जेठ ३१ गते, शुक्रबार।
विश्व बाल श्रम बिरुद्धको दिवस हरेक वर्ष जुन १२ तारिखमा मनाइन्छ। यो २००२ मा अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन द्वारा शुरू भएको हो। त्यस बेलादेखि, प्रत्येक वर्ष १२ जुनमा बाल श्रम बिरुद्धको दिवस मनाउँदै आइरहेको छ । यसको मुख्य उद्देश्य भनेको मानिसहरूलाई १४ बर्ष भन्दा कम उमेरका बच्चाहरूको श्रम नगरी शिक्षाको बारेमा सचेत गराउनु हो। यस वर्षको विषयवस्तु विश्व बाल श्रममा संकटको प्रभाव भन्ने रहेको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय मजदुर संगठन संयुक्त राष्ट्र संघको एक शाखा हो। यो संगठनले कामदार र कामदारहरूको अधिकारको लागि नियम बनाउँदछ जुन कडाईका साथ पालना गरिन्छ। यसका लागि अन्तर्राष्ट्रिय मजदुर संगठनलाई धेरै पटक सम्मानित पनि गरिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय मजदुर संगठनले पहिलो पटक अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा बाल श्रम रोक्न वा रोक्न जोड दिएको थियो, जुन पछि २००२ मा सर्वसम्मतिले पारित भएको थियो। यस कानून अन्तर्गत, १४ बर्ष भन्दा कम उमेरका बच्चाहरूको श्रम अपराध मानिन्छ। यस वर्ष पहिलो पटक, बाल श्रम विरुद्धको दिवस १२ जुन मनाइएको थियो।
बाल श्रम के हो ?
अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनका अनुसार बाल श्रम “त्यो काम हो जसले बच्चाहरूलाई बाल्यावस्था, उनीहरूको सम्भावना र मर्यादाबाट वञ्चित गर्दछ जुन शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यका लागि हानिकारक छ”। वास्तवमा कुनै पनि प्रकारको काम जसले बच्चाहरूलाई स्कुल शिक्षा लिन रोक्दछ त्यो पनि बाल श्रम हो। यसलाई तीन प्रकारमा वर्गीकृत गरिएको छस् १। काम जसले बच्चाहरूलाई स्कुल जाने अवसरबाट वञ्चित गर्दछ, २। काम जसले बच्चाहरूलाई सानै उमेरमा स्कुल छोड्नुपर्दछ र ३। यस्तो काम जुन बच्चाहरूलाई स्कुल जान आवश्यक छ तर भारी कामको भारको साथमा।
आइ एल ओ ले सन २०१९ को विषयवस्तुस् बच्चाहरूले खेतका फाँटहरूमा काम गर्नु हुँदैन, गर्नु पर्छ त आफ्ना सपनाहरूमा भन्ने नाराका साथ यो दिवस मनाउँदै आएको छ तर अझै, पनि तथ्याङ्क अनुसार बालश्रममा १५२ मिलियन बालबालिका अझै श्रममा कार्यरत छन्। यद्यपि बाल श्रम प्रायः सबै जसो क्षेत्रमा देखा पर्दछ, त्यो पनि विकासोन्मुख देशहरू जस्तो नेपालमा यो सङ्ख्या प्रत्येक १० जना मध्ये सात कृषिमा कार्यरत छन्। २०१९ मा, अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनले सामाजिक न्यायलाई अगाडि बढाउने र सभ्य कार्यलाई बढाउने कार्य गरेको १०० वर्ष मनाएको छ। यस १०० वर्षको अन्तरालमा यसले बाल श्रम विरुद्धको विश्व दिवसले बाल श्रमको सामना गर्ने देशहरूलाई आईएलओ को सहायताले हासिल गरेको प्रगतिलाई विश्व सामु देखाएको छ। सन् १९१९ मा यसको स्थापना भएदेखि, बाल(बच्चाहरूको संरक्षणका विषयलाई आईएलओ को प्रस्तावना मा सम्मिलित गरेको छ। आईएलओ ले अपनाएको पहिलो कन्भेन्सन मध्ये एक न्यूनतम उमेर हद हो जस अनुसार १८ वर्ष पुरा नभएका बालबालिकाहरूलाई कुनै पनि उद्योग वा जुनसुकै पनि श्रम मा लगाउन प्रतिबन्ध गरेको छ।
बाल श्रम विरुद्धको विश्व दिवस र यसको महत्त्व
यो दिन मुख्यतया बाल विकासमा केन्द्रित छ र यसले बच्चाहरूको शिक्षा र सम्मानजनक जीवनको सुरक्षा गर्दछ। त्यसैले सन २०२० सम्ममा संयुक्त राष्ट्रसङ्घद्वारा प्रचारित दिगो विकास लक्ष्य ९एसडीजी० हासिल गर्नका लागि बाल श्रम रोक्नु पर्ने एक महत्त्वपूर्ण चुनौती रहेको छ। आईएलओ लगायत बालबालिकाहरूका हितमा काम गर्ने धेरै सधं सङ्गठन हरू बाल श्रम रोक्न र त्यसको उन्मुलनका लागि हरेक दिन विभिन्न प्रयासहरू गरिरहेका छन्।
आईएलओ को तथ्याङ्कका अनुसार, विश्वभरि सयौँ करोडौँ केटाकेटीहरू विभिन्न प्रकारका काममा संलग्न छन् जुन कारणले उनीहरू पर्याप्त शिक्षा, स्वास्थ्य, मनोरञ्जन जस्ता आधारभूत स्वतन्त्रता प्राप्त गर्नबाट वञ्चित रहेका छन्। हरेक दिन उनीहरूको वाल अधिकारहरूको हनन भइरहेको छ। यी बालकहरू मध्ये, झन्डै आधा भन्दा बढी बाल श्रमको सबैभन्दा नराम्रो प्रकारहरूमा रुमलिएको तथ्याङ्कहरू बाहिर आएका छन्। बाल श्रमका यी नराम्रा प्रकारका कामहरूमा खतरनाक वातावरण, गृह(गुलामी, तथा अन्य प्रकारका जबरजस्ती श्रम, अवैध गतिविधिमा लागूपदार्थको तस्करी र वेश्यावृत्ति, साथै सशस्त्र द्वन्द्वमा संलग्नता जस्ता काम हरूमा समेत बालकहरू संलग्न भएको देखिएको छ।
क्याटेगोरी : समाचार
थप समाचार
ताजा अपडेट
- १ तनाव दुनियाँमा छँदै छैन, यो कृतिम सिर्जना हो
- २ वायु प्रदूषणले बालबालिकाको मस्तिष्क विकासमा घातक असर
- ३ नेपालमा फार्मेसी पेशाको विकास क्रम र आजको अवस्था
- ४ खलिल जिब्रानलाई पढ्नु भनेको राम्रो डाक्टरलाई भेट्नु जस्तै हो
- ५ ग्रीन ‘टी’ले आयु बढाउन मदत गर्छ : अनुसन्धान
- ६ मिर्गौलाको पथ्थरीले हड्डी फ्याक्चर हुने खतरा
- ७ ‘तपाईलाई प्रेसर लो’ हुने समस्या छ ? खानुहोस् यी खानेकुरा
- ८ आज राष्ट्रिय टोपी दिवस मनाइँदै
प्रतिक्रिया दिनुहोस