काठमाडौं- रिस उठ्नु मानिसको सामान्य स्वभाव हो। तर, रिसलाई व्यवस्थापन गर्न नसक्दा भने गम्भीर गल्ती हुन सक्छ । रिसको झोकमा मानिसले गर्ने व्यवहारले सम्बन्ध बिग्रन सक्छ । भने कहिलेकाहीँ रिसले अनावश्यक झमेला पनि झेल्नुपर्छ ।

त्यसैले रिसमा नियन्त्रण गर्नु सबैभन्दा उत्तम हुन्छ । रिसको झोकमा गरिने हरेक अभ्यासले दुःख मात्र दिन्छ । तर, त्यही रिसलाई नियन्त्रण गरी उत्प्रेरणाको रूपमा लिने हो भने सकारात्मक नतिजा पनि दिन सक्छ ।

त्यसो भए कसरी गर्ने त रिस नियन्त्रण ?

• लामो श्वास लिनुहोस्
  रिस उठ्दा श्वासप्रश्वास तीव्र हुन्छ । त्यसैले रिस उठ्दा ठ्याक्कै उल्टो तरिका अपनाउनुस् । बिस्तारै लामो लामो श्वास लिनुहोस् । नाकबाट सास लिएर मुखबाट फाल्ने गर्नुहोस् ।

• अंक गन्नुहोस्
  जब–जब रिस उठ्छ अंक गन्न थाल्नुहोस् । सुल्टो उल्टो जताबाट गने पनि हुन्छ । धेरै रिस उठेको छ भने बढी संख्यासम्म गन्नुहोस् । यसो गर्दा तपाईको मुटुको चाल कम हुँदै जान्छ र रिस पनि शान्त हुन्छ ।

• व्यायाम गर्नुहोस्

शारीरिक व्यायामले तपाईका मस्तिष्कका नसाहरू शान्त बनाइदिन्छ र रिस घटाइदिन्छ । त्यसैले रिस उठे हिँडडुल गर्नुहोस्, बाइक लिएर कतै निस्कनुहोस् नभए फुटबल खेल्नुहोस् । यी क्रियाले खुट्टासम्म रगत पुर्‍याउँछ । मस्तिष्कलाई शान्त बनाइदिन्छ ।

• मांसपेशीलाई खुकुलो बनाउनुहोस्

तनाव वा रिसमा हुँदा मांसपेशीहरू साह्रा हुन्छन् । त्यसैले रिस उठेको बेलामा सकेसम्म मांसपेशीलाई खुकुलो बनाउने प्रयत्न गर्नहोस् ।

• मन्त्र जप्नुहोस्

आफ्नो निम्ति कुनै एउटा शब्द वा वाक्यलाई मन्त्र बनाउनुहोस् । जतिबेला रिस उठ्छ त्यो मन्त्र बारम्बार दोहोर्‍याइ रहनुहोस् । यसका लागि ‘शान्त’, ‘ठीक छ’ जस्ता शब्द उपयुक्त हुन सक्छन् ।

• पाखुरा र घाँटी घुमाउनुहोस्

घाँटीलाई ३६० डिग्रीमा घुमाउने र औंलाले कुममा छोएर पाखुरा घुमाउने अभ्यास योगको एक अंग हो । यसले तपाईको रिस शान्त बनाइदिन्छ । यो अभ्यासका लागि बेग्लै ठाउँ पनि चाहिँदैन ।

• मानसिक अभ्यास गर्नुहोस्

जुन परिस्थितिमा रहँदा रिस उठिरहेको छ, त्यसबाट उन्मुक्त हुन मानसिक अभ्यास काम लाग्न सक्छ । त्यसका लागि शान्त कोठामा बस्नुहोस् । आँखा बन्द गर्नुहोस् र आफूलाई शान्त बनाउने कुनै दृश्य कल्पना गर्नुहोस् । त्यसरी कल्पना गरेको दृश्यलाई मनमनै हेर्ने प्रयास गर्नुहोस् । पूरै ध्यान दिनुहोस् । पानीको रङ कस्तो छरु हिमाल कति अग्ला छन् । चरा कसरी चिरबिर चिरबिर गरिरहेछन् । ध्यान दिनुहोस् ।

• मधुर संगीत सुन्नुहोस्

रिस शान्त गराउन संगीतले निकै सहयोग गर्न सक्छ । रिस उठेको बेलामा कानमा इयरफोन लगाउनुहोस् र गीत सुन्नुहोस्। गतिमा झुम्नुहोसु, रम्नुहोस्।

• कुराकानी बन्द गर्नुहोस्

रिस उठेको बेलामा मौन बस्नु उपयुक्त हुन्छ । मौन रहँदा जे कारणले रिस उठेको हो त्यसबारे तपाईका विचार पनि केन्द्रित हुन्छन् । रिसाउनुको साटो तपाई समाधानका उपाय खोज्नुहुनेछ ।

• विश्राम लिनुहोस्

जिन्दगी अचेल निकै व्यस्त छ । यो व्यस्तताले पनि रिस उठाउन सक्छ । त्यसैले रिस उठेको बेला विश्राम गर्नु उपयुक्त हुन्छ । यस्तो विश्राम लिँदा एक्लै बस्नुहोस् । आफ्नो उत्तेजना कम हुने समय पर्खनुहोस् । रिसको बेलामा मानिसहरूलाई सुनाउँदा पनि सहीमा सही मिलाइदिने कोही न कोही भेटिन्छ । त्यसले झनै रिस उठ्न सक्छ ।

• दैनिक तालिका परिवर्तन गर्नुहोस्
  तपाईको दैनिक तालिका एकोहोरो हुँदा पनि रिस उठ्ने भएको हुन सक्छ । जीवनको एकोहोरेपनबाट जोगिन दैनिक तालिका परिवर्तन गर्नुहोस् ।

• साथीसँग गफ गर्नुहोस्

रिस उठेको बेला जोसँग रिस उठेको छ ऊ सँग नबस्नुहोस् । बरू साथीसँग गफ गर्नुहोस् । विश्वासयोग्य साथीसँग सबै प्रसंग बेलिविस्तार लगाउनुहोस् । उसले अवश्य पनि त्यसलाई नयाँ कोणबाट हेर्न सघाउनेछ ।

• हास्‍नुहोस्

खराब माहोललाई राम्रो माहोलले सुधार्छ । त्यसैले रिस उठ्दा कमेडी शो हेर्नुहोस्, जोक पढ्नुहोस् । हाँस्नुहोस् ।

• क्षमा गरेको कल्पना गर्नुहोस्

बुद्ध भन्छन्, ‘कसैलाई क्षमा दिँदा उनीहरूको बानी त फेरिँदैन तर, तपाईलाई हुन सक्ने हानि भने रोकिन्छ ।’ जसले रिस उठाउँछ, उसलाई क्षमा दिनुहोस् । क्षमा दिन गाह्रो हुन्छ । त्यसैले उनीहरूको अगाडि नै जानुपर्दैन । आफूले क्षमा दिएको कल्पना गर्नुहोस् ।

क्याटेगोरी : स्वास्थ्य शैली

---

---